Toplam: ₺0
Projelerimiz / Doğa, kültürel miras ve yerel üretim
Bir kozan olsun,
yeryüzü şifa
bulsun.
İpek böceği yetiştiriciliğini yaygınlaştırarak tarım ilaçlarından uzak üretim koşullarını desteklemeyi, koza üretimini ve el emeğini yerel halk için geçim imkânlarına dönüştürmeyi amaçlıyoruz. Antalya’nın ipekçilik birikimini, yaşayan kültürel mirasın devamlılığıyla buluşturuyoruz.
01 / Projenin yaklaşımıDoğaya özen göstererek
Doğaya özen göstererek
geçimini kazanmak
Bir dut yaprağı, bir ipek böceğinin besini; yetişen bir koza, bir ailenin emeğinin karşılığı olabilir.
Yeryüzü Vakfı olarak, ipek böcekçiliğinin Antalya’daki birikiminden hareketle doğayı gözeten ve yerel halkın üretime katılımını destekleyen bir çalışma geliştiriyoruz. Amacımız, ipek böceği yetiştiriciliğini yaygınlaştırmak ve kozadan elde edilebilecek geliri insanların geçim imkânlarını güçlendiren bir kaynağa dönüştürmek.
Projenin merkezinde, üretimin devamını mümkün kılan çevresel koşulları korumak var. Yetiştiricilikten gelir elde edebilmenin, temiz beslenme ve yetiştirme ortamlarına gösterilen özeni artırmasını; böylece kimyasal tarım ilaçlarından uzaklaşma yönünde yerel bir teşvik oluşturmasını hedefliyoruz.
02 / Yaşayan kültürel mirasAntalya’nın hafızasında,
Antalya’nın hafızasında,
insanlığın ortak mirasında
Antalya’da ipek böcekçiliğinin izleri
İpek böcekçiliği, Antalya’nın üretim ve geçim tarihinde önemli bir yere sahip. Özellikle Alanya’da dut yetiştiriciliğinden koza bakımına, dokumadan koza çiçeklerine uzanan bilgi ve beceriler, gündelik yaşamın ve yerel kültürün parçası oldu.
Cumhuriyet döneminde bu birikim eğitimle güçlendirildi. 1928’de Yenikapı’da Antalya İpekböcekçiliği Mektebi, 1938’de ise Alanya İpekböcekçiliği Mektebi açıldı. Bu okullar, yetiştiricilik bilgisinin yaygınlaşmasına ve bölgedeki üretimin gelişmesine katkı sundu.
- 1928
- Antalya İpekböcekçiliği Mektebinin açılışı
- 1938
- Alanya İpekböcekçiliği Mektebinin açılışı
Alanya’da kozadan yapılan çiçekler, çeyizlerde ve evlerin süslenmesinde yer buldu; bu el sanatı ustalardan öğrenilerek yaşatıldı. Projemiz, yerelin bu üretim bilgisini yeni katılımcılarla buluşturmayı ve geçim imkânlarıyla birlikte geleceğe taşımayı amaçlıyor.
Tarihçe: Akdeniz Üniversitesi, Ahsen Günbulut’un yüksek lisans tezi (2013) · Alanya Belediyesi
Mekteplerden kalan izler
Antalya ve Alanya’nın ipekçilik hafızası
03 / Önce yaşam koşulları
Her şey temiz bir yetiştirme ortamıyla başlar.
İpek böceğinin beslenmesi ve gelişmesi için uygun koşulların kurulması, projenin ilk adımıdır. Dut yapraklarının tarım ilacı bulaşmasından korunması ve yetiştirme ortamının bu riskten uzak tutulması, üretimin sürekliliği açısından önem taşır.1
Bu nedenle çalışmayı, dut yaprağına erişim ile bakım ve besleme bilgisini birlikte ele alarak geliştirmeyi amaçlıyoruz. Yetiştiriciliğe katılmak isteyenlerin gerekli bilgiyi edinmesi ve böceğin yaşayabileceği temiz ortamları oluşturabilmesi, yaygınlaşmanın temelini oluşturacak.
Geçim imkânı ile çevreye gösterilen özenin birbirini güçlendirmesini istiyoruz.
04 / Üretimden gelireKoza üretimiyle başlayan
Koza üretimiyle başlayan
iki gelir yolu
Katılımcılar, yetiştirdikleri kozaları doğrudan satarak ya da el sanatlarıyla işleyerek değerlendirebilecek.
01 — YETİŞTİRİCİLİK VE KOZA SATIŞI
Kozadan doğrudan gelir
İlk aşamada, yetiştiriciliğin yaygınlaşması ve üretilen kozaların satılarak gelir elde edilmesi hedefleniyor. Bakım ve besleme emeğinin ekonomik karşılık bulması, insanların bu üretimi sürdürme isteğini destekleyebilir.
Yerel halkın yetiştiricilik bilgisini geliştirmesini ve koza üretimini değerlendirebilmesini önemsiyoruz. Böylece temiz üretim koşullarını koruma sorumluluğunu, ailelerin geçim imkânlarıyla ilişkilendiren bir yaklaşım kurmak istiyoruz.
02 — EL SANATLARI VE VAKIF ARACILIĞIYLA SATIŞ
El emeğiyle artan değer
İkinci yol, kozaları doğrudan satmak yerine el sanatlarıyla ürüne dönüştürmek. Koza çiçekleri, takılar, aksesuarlar ve dekoratif çalışmalar; katılımcıların becerileri ve tasarımlarıyla geliştirilebilecek ürünler arasında yer alıyor.
Bu aşamada vakfımızın rolü, eğitimle üretim arasında bağ kurmak ve ortaya çıkan ürünlerin tanıtılarak alıcılarla buluşmasına aracılık etmek olacak. Hedefimiz, el emeğinin görünür olduğu ve üreticinin ekonomik hayata katılımının desteklendiği bir satış imkânı geliştirmek.
Koza çiçeğini yaşatan eller
Alanya’daki el sanatları atölyelerinden
Bu iki fotoğraf, Alanya Belediyesi’nin el sanatları çalışmalarını göstermektedir.
05 / Katılım ve dayanışmaBirlikte öğrenmek,
Birlikte öğrenmek,
üretimde yer almak
Yerel üreticilerin ve kadınların yanı sıra otizmli ve Down sendromlu gençlerin ve ailelerinin de kendi ilgi ve becerileriyle üretime katılabileceği imkânlar geliştirmeyi amaçlıyoruz.
Ücretsiz eğitimler aracılığıyla beceri kazanılmasını, öğrenilenlerin ürünlere dönüşmesini ve bu ürünlerin satışla değerlendirilmesini hedefliyoruz. Katılımcıların bireysel ihtiyaçlarını gözeten bu yaklaşımda, her kişinin emeğinin ve üretime katkısının görünür olmasını önemsiyoruz.
Kozayı işleme bilgisinin paylaşılması, kültürel mirasın yeni katılımcılarla yaşamaya devam etmesine de katkı sunabilir. Bu birikimin, insanların ekonomik ve toplumsal hayata katılımını güçlendiren bir zemine dönüşmesini istiyoruz.
Gelişim yönüAdım adım
Adım adım
gelişecek bir çalışma
Projenin başlangıç odağı; temiz yetiştirme koşulları, ipek böceği yetiştiriciliği, koza satışı ve kozaların el sanatlarıyla değerlendirilmesidir. İplik ve kumaş üretimi, yetiştiricilik ve pazarlama imkânlarının gelişmesine bağlı olarak çok daha sonraki aşamalarda ele alınabilecek alanlardır.
Bir kozan olsunBilginiz ve emeğinizle
Bilginiz ve emeğinizle
bu çalışmaya katılın.
Yetiştiricilik deneyiminizi paylaşmak, el sanatları eğitimlerine katkı sunmak veya ürünlerin alıcılarla buluşmasını desteklemek için vakfımızla iletişime geçebilirsiniz.
Görsel kaynakları, tarihçe ve bilgi notu
Bu sayfadaki web kaynaklı fotoğraflar, ipek böceği yetiştiriciliğini, kozaları ve koza el sanatlarını tanıtmak amacıyla kullanılmıştır; vakfın gerçekleştirdiği saha faaliyetlerine ait kayıtlar değildir.
Dut yaprakları üzerindeki ipek böcekleri: Tom Thai / Wikimedia Commons, CC BY 2.0. Koza fotoğrafı: Balon Greyjoy / Wikimedia Commons, CC0. Fotoğraflar sayfa düzenine göre kadrajlanmıştır.
Koza çiçekleri: Alanya Belediyesi, “Dut Ağacından Dokuma Tezgahına”, 1 Haziran 2015. Görsel, el sanatı örneği olarak gösterilmektedir.
Arşiv görselleri: Antalya Ticaret Borsası, 100. Yıl yayını, s. 72 — Barış Eraşkın Arşivi; Kültür Envanteri, Antalya İpek Böcekçiliği Mektebi ve İstasyonu. Alanya mektebinin öğrenci kayıtlarını gösteren fotoğraf: Alanya Belediyesi, “Alanya’nın İpek Serüveni” sergisi (2024). Alanya görseli, tarihî okul binasını değil, mektebe ilişkin belgelerin sergilenişini gösterir.
Kadınların koza el sanatlarıyla çalıştığı atölye fotoğrafları: Alanya Belediyesi’nin “Yöresel Kültürümüz İpek Böcekçiliğine Sahip Çıkıyor” ve “İpek Kozasını Yeniden Evlerin Süsü Yaptı” başlıklı yayınları. Bu fotoğraflar Yeryüzü Vakfının yürüttüğü faaliyetlerin veya katılımcılarının kaydı değildir.
UNESCO kaydı: UNESCO, 01890 numaralı kültürel miras kaydı (2022); Türkçe adlandırma ve ortak başvuru bilgisi: T.C. Dışişleri Bakanlığı, 1 Aralık 2022 tarihli açıklama.
Antalya ve Alanya’daki tarihçe: Ahsen Günbulut, Cumhuriyet Döneminde Antalya’da İpekböcekçiliği Eğitimi (1926–1960), Akdeniz Üniversitesi, 2013; Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Alanya Yöresi Geleneksel İpek Kültürü; Alanya Belediyesi, yöresel ipek böcekçiliği ve koza çiçekleri.
1. Yetiştirme ve beslemede tarım ilacı bulaşmasının önlenmesine ilişkin teknik dayanak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü — Kadın Çiftçilerle İpek Böceği Yetiştiriciliği.